Ana Sayfa Gündem 29 Mart 2022 2 Görüntüleme

Engellilerin medyada temsili: ‘Geliştirdiğiniz içerik ilham pornosuna dönüşmemeli’

Engelli Bireylerin Bağımsız Ömrü için Kilit Bir Araç Olarak Şahsî Asistanlık (PAKT) projesi kapsamında düzenlenen online yuvarlak masa toplantısında engelli bireylerin sıkıntıları, toplumsal iştirak bağlamında ele alındı.

Engelli Bayan Derneği’nin düzenlediği, Bilgi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Itır Erhart ile Avrupa Bağımsız Ömür Ağı’ndan (ENIL) Zara Todd’un katıldığı oturumda, Engelli Bayan Derneği’nden Dr. Beyza Ünal da ferdî asistanlık uygulamasıyla ilgili tecrübesini anlattı.

‘EŞİT YURTTAŞLIK YERİNE MUHTAÇLIK SÖYLEMİ’

Prof Dr. Itır Erhat, Türkiye’de engellilikle ilgili sıkıntıların eşit yurttaşlık perspektifiyle tartışılmadığını belirtiyor. Toplumdaki engellilik algısının ise “yardıma muhtaçlığı olan, cinsiyetsiz, olağan olmayan, ilahın sevgili kulu ya da tam aksine günahkar” tarifleriyle şekillendiğini vurguluyor: “Hiçbir halde cinsellikle, aşkla bağdaşmamak, büsbütün o dünyaların dışında algılanmak… Hala karşılaştığımız olağan olmamak… Bunu spor medyasında görebiliyoruz. Paralimpik atletler ve olağan atletler… ‘Normal rakiplerine karşı kazandı’ çok enteresan bir telaffuz mesela. Manileri aşan kahraman da çok karşımıza çıkıyor. Ancak hepsinde biz ve onlar söylemi var. Eşit yurttaşlık, muadil olmak değil.”

Prof. Dr. Itır Erhart

‘MAVİ KAPAK…’

Prof. Dr. Erhat, “mavi kapak biriktir tekerlekli sandalye al” kampanyasının toplumun engellilere bakış açısını çok iyi yansıtan bir örnek olduğu görüşünde. Bunun nedenini şöyle açıklıyor: “Bir dernek şişelerin üzerindeki plastik kapakları topluyor, plastik kapaklar ileri dönüşüme gidiyor. İleri dönüşüm sayesinde elde edilen gelirle tekerlekli sandalye alınıyor. Buradaki telaffuz, ‘Sen mavi kapak topladın ne hoş. Senin sayende biri sandalyeye kavuştu’ oluyor. Bireyler de o mavi kapakları topladığı vakit, engelliler için çok hoş bir şey yaptım diye kendini çok iyi hissediyor. Biz hak temelli yaklaşımda mavi kapak olayının çok sıkıntılı olduğunu, tekerlekli sandalyenin temel bir insan hakkı olduğunu anlattığımızda çok berbat hissediyorlar. ‘Biz de topladık iyi bir şey zannediyorduk’ diye duygusal yansılar verildiğini gördüm. Engelliler muhtaç ve ben ona yardım edeceğim yaklaşımı çok içselleştirilmiş.”

DİNLE İLİŞKİLENDİRME: SEVGİLİ KUL MU, GÜNAHKAR MI?

Öte yandan dinle ilişkilendirilme de engellilerin yaygın bir biçimde maruz kaldığı ayrımcı örneklerden. Erhat, bunu şöyle anlatıyor: “Bu dünyada acı çekiyorsun lakin başka dünyada rahat edersin. Senin dua etmene gerek yok zati cennete gideceksin. Bunların hepsi teğe bir tanıdığım arkadaşlarıma söylenmiş şeyler.” Fakat bu yaygın telaffuzun, tam bilakis de mümkün: “Bırak onu İlah cezasını vermiş. Bir yandan yüksek ve kutsal mertebede bir yandan da İlah tarafından cezalandırılmış. İkisinin ortasında gidip gelen bir telaffuz görüyoruz.”

Bir öbür yaygın yaklaşım ise temelinde kaygı ve tehdide dayanan “Hepimiz bir engelli adayıyız” söylemi. “Haklarını savunduğumuz her şey olmayacağız” diyen Prof. Dr. Erhat, “Yarın bir deney hayvanı olmayacaksın tahminen lakin onun da haklarını savunmak zorundasın” diyor.

Beyza Ünal

‘KİŞİSEL ASİSTANLIK KENDİ KARARLARIMI ALABİLDİĞİM BİR ORTAM SAĞLADI’

Birleşmiş Millet Engelli Hakları Sözleşmesi’nin 19. hususunda, tüm engelli bireylerin toplum içinde başka bireylerle tıpkı hizmetlerden eşit formda faydalanabilme hakkına sahip olduğu belirtiliyor. Bu hususun devletlere sorumluluk yüklediğine dikkat çeken Beyza Ünal, ferdî asistanlık uygulamasının engellilerin, bağımsız bir hayat sürmesinde tesirli olacağını söylüyor.

Ferdî asistanlıkla 2016 yılında Strasbourg’ta katıldığı bir eğitimle tanışan Ünal, bu süreçte bağımsız hayatın ne manaya geldiği üzerine daha çok düşündüğünü anlatıyor. “Türkiye’de bağımsız hayat dendiği vakit engelli kişinin her şeyini kendi yapabilmesi algılanırdı. Lakin örneğin benim durumumda bu mümkün olan bir şey değil. Fakat bu, benim bağımsız yaşamama bir mani oluşturmak durumunda da değil.”

2017 yılında bir diğer proje için yurtdışına çıkan Beyza Ünal, bu sefer görüşme yaparak bir ferdî asistanla anlaşmış. “Orada birçok şeyi ayarlamak, sıkıntıları çözmek sorumluluğu benim üzerimdeydi. Bunların hepsini yapmak, bu manada çok geliştirici bir şey. Olağanda ailem ya da arkadaşlarımla bir seyahate çıktığında her şeyi birlikte planlıyoruz. Bir yandan onlardan takviye aldığım için onlara da ahenk sağlamam gerektiğini çok ağır bir formda hissediyordum. Fakat bir asistanla gittiğim vakit yetişkin bir birey üzere sorumluluğu ben alıyordum. ‘Ben ne istiyorum?’ diye kendime dönüp sorabildiğim ve kendi kararlarımı alabildiğim bir ortamı bana sağlaması açısından benim için açımdan çok farklı bir yerdeydi. Neye gereksinimim var, ne istiyorum, soruları birey olmakta ve bağımsız olmakta hayli değerli.”

Zara Todd

‘ENGELLİLERİ KAMU MALI ÜZERE GÖRÜYORLAR’

Avrupa Bağımsız Hayat Ağı’ndan (ENIL) Zara Todd ise engelli bireylerin medyada temsili üzerine konuştu. Medyayla birinci defa 2,5 yaşındayken tanıştığını söyleyen Todd, o günden bu yana haberlerde yer almaya devam ettiğini belirtiyor: “Medya, toplumun bizi ve engelliliği nasıl anladığı konusunda çok büyük bir rol üstleniyor. Zira beşerler günlük ömründe engellilerle görüşmüyor olabilirler. Engellileri, çoğunlukla etrafındakilerin onlara söylediği üzere algılıyor olabilirler. Engellilerin medyada güya bir yabancı üzere, uzaylı üzere gösterilmemesi gerekiyor.”

Todd, kimi medya kuruluşlarının engelli bireyleri kamu malı üzere gördüğünü ve hayatlarındaki her şeye erişim hakkı varmış üzere davrandıklarını vurguluyor: “Burada en çok yaşadığımız şeylerden biri şu: Nereden geldiğimizi, nasıl engelli olduğumuzu bilmek istiyorlar. Güya Marvel’den gelme bir harika kahraman nasıl bu türlü biri oldu diye düşünüyormuş üzere… Benim kim olduğumu ve nasıl yaşadığını anlamlandırmaları için bu sorunun hiçbir gereği yok aslında. Bana soracak olsanız medyada haber olduğunuzda bu insanların sahiden neyi bilmesi gerekiyor deyip sonlarınızı çizmemiz gerekiyor.”

‘KİMİN SESİNİ DİNLİYORUM?’

Engellilerle değil onların aileleriyle röportaj yapılan ve engellilerin bir oburunun öyküsünde yan karakter olduğu örneklerle de sıkça karşılaşıldığında söylüyor, Todd: “Medyada kıssalar düzenlenirken şuna dikkat edilmesi gerekiyor. Kimin sesini dinliyorum, buradaki kıssanın özünü kim oluşturuyor sanki? Değerli olan engellinin kendi deneyimlerinin kendi ağzından paylaşılması…”

Engellilerle ilgili hak temelli telaffuzun ve siyasetlerin eskiye nazaran yaygınlaştığını söyleyen konuşmacılar, herkesin birebir haklardan eşit olarak faydalanması gerektiğinin altını çiziyor.

Gazete Duvar

hack forum gaziantep escort gaziantep escort