Mersin Escort Konya Escort izmir escort
Ana Sayfa Kültür-Sanat 5 Kasım 2021 99 Görüntüleme

İmparatorluğa götüren aşk: Severus ile Domna

Ali Özkan*

Ön yüzde Septimius Severus, art yüzde ortada Iulia Domna. Sağda ve solda oğulları Caracalla ile Geta’yı tasvir eden sikke.

Roma İmparatorluğu, merkezde Akdeniz olmak üzere kuzeyde İngiltere, güneyde Üst Nil, Suriye, Anadolu ve Ermenistan’ı kapsayan devasa bir idare alanıydı. İstatistiki datalara nazaran, Hadrian Çağı’nda yaklaşık 60 milyonluk bir nüfus, Roma egemenliğinde yaşamaktaydı. Akdeniz ve yakın etrafı klasik Greko-Romen modelli bir toplumsal yapıyı benimserken, imparatorluğun uzak köşeleri özgün sosyokültürel yapılarını koruma etti. Sayıları 40’ı bulan Roma eyaletlerinin kimileri kendi etnik, kültürel ve dini yapılarıyla Roma idaresine dahil oldular. Yahuda, bunlar ortasında birinci akla gelenlerdendir. Tarih boyunca Yahudi nüfusun ana yurdu olmuş bu bölgede, Romalılaşma sürecine karşı verilen tepki, bir dizi isyan ve çatışmalarla takip edilir.

Roma’nın asıl ilgilendiği konu, farklı kültürel kodlara sahip imparatorluğun birliğinin sağlanmasıdır. Birliği pekiştirip huzuru tesis edecek Romanizasyon süreci toplumu bağlayan bir devlet siyaseti olarak işletilir. Bu durum vakitle İspanya kökenli Traianus örneğinde oldu üzere, ‘Romalı’ olmayan yeni Romalıların idare düzeneğinde yer almalarının yolunu açar. Lakin 145 yılında Kuzey Afrika’nın Leptis Magna kentinde doğan Septimius Severus ve onun Suriyeli eşi Iulia Domna çiftinin yeri başkadır. İmparatorluğun en güçlü ve başarılı hanedanlarından birini yaratan Severuslar, Doğulu imajlarıyla sıra dışı bir görünüm arz eder. Bilhassa kökleri Emessalı soylu rahip hükümdarlara dayanan Iulia Domna, güçlü karakteriyle ön plana çıkar.

Septimius Severus’un büstü, Münih Glyptothek Müzesi.
Iulia Domna portresi, Münih Glyptothek Müzesi.

SEVERUS’UN FALINDA ÇIKAN BAYAN

Güçlü bir hanedanlık oluşturan bu aşkın temelleri, bir bilicinin baktığı falda atılır. Şimdi genç bir asker olduğu vakitlerde Suriye’ye tayini çıkan Severus, burada kendi kültürel bedellerine yakın bir coğrafyada bulunmanın huzurunu hissetmiş olmalı. Çünkü, doğduğu topraklar tıpkı Kartaca üzere Fenike kolonisidir. Tam bir ‘Fenike sever’ (Fenikofil) olan Severus, birçok vakit Latinceyi Kartaca şivesiyle konuşmasıyla da bilinir. Suriye’de bulunduğu sıralarda, Fenike güzellemesi yapmanın imkanını bulur ve çabucak hemen tüm eski söylencelerden duyduğu yerleri ziyaret eder. Bu ziyaretlerde mahallî kahinlere uğramayı da ihmal etmez. Kahinlerden biri ona, daha evvel falına baktığı bir genç bayandan bahseder. Bu genç bayanın gelecekte bir hükümdarla evleneceği bildirilir. Bayanın ismi Iulia Domna’dır. Severus’un birinci eşinin ani mevti, Suriye yıllarında tanıştığı hoş prensesi hatırlamasına imkân verir. Kâhinin de tesiriyle, Suriye’ye haber salınır ve 183 yılında çiftin evlilikleri gerçekleşir.

Suriye’nin Humus kentinde lokalize edilen Emessa, Roma’ya tabi olmuş, vasal lokal krallıklardan biridir. Emessa’nın idaresini elinde bulunduran rahip-krallar, muhtemelen siyaset üretmekte deneyim sahibi bir gelenekten gelmekteydi. Bu yönetici ailenin bir bireyi olan Iulia Domna, genç, hoş, muhtemelen Yunanca konuşabilen, enerjik ve her şeyden evvel Emessa rahip hükümdarlar soyundan gelen Bassianus’un kızıydı. Varlıklıydı, Suriye ve yakın bölgesinin ileri gelenlerinin tanıdığı bir karakterdi. Taşralı Severus, muhtemelen Domna’nın elinde bulunan imkanları görmüş ve bu evliliğin kâhinin dediği üzere, iktidarın yolunu açacağına inanmıştı.

Iulia Domna portresi, sağ profil.

ROMANTİK SEYAHATLER

Marcus Aurelius’un iktidarında birtakım vazifelere getirilen Severus, imparatorun mevti sonrası tahta geçen Commudus idaresiyle sıkıntılar yaşar. Aurelius’un verdiği misyonlarda yer almış bir kişi için, bu periyot gözden uzak olmanın en mantıklı olduğu vakitlerdir. İktidardan ve gözlerden uzak çift, birlikte vakit geçirip, seyahatlere çıkar. Yunanistan’dan Mısır’a Akdeniz’in en meşhur kentlerini birlikte gezerler. Seyahatler ikili, romantik bir Akdeniz seyahati imkânı tanıdığı üzere, birlikte gelecek planları yapma fırsatı da vermiş olmalı.

Bu sırada Commudus’un suikast sonucu öldürülmesiyle, yeni bir taht uğraşı başlar. Severus, en yakın rakibi, karısı üzere Suriyeli Niger’i alt ederek iktidara yürür. Bu kuvvetli iktidar yolunun türlü pürüzlerinin ortadan kaldırılmasına en büyük katkı kuşkusuz, Domna’dan gelir. Bölgedeki faal durumu, ekonomik gücü ile rakip Niger’e karşı asker temin etmek için canla başla kocasını takviyeler ve her başarılı erkeğin yanındaki güçlü bayan rolünün değerli bir prototipi olur! İmparatorluğun beğenilen kentlerini gezerken düşledikleri gelecek, gerçek olur; devasa imparatorluğu yönetme sırası artık şarkın iki vilayetinden çıkıp, yolları kesişen Severus çiftindedir.

Nihayet, 193 yılında imparator ilan edilen Severus, Suriyeli kâhinin yıllar evvel muştuladığı iktidarı, Domna eliyle kazanır. Çift, bundan bu türlü kuracakları hanedanın ve gelecekteki imparatorluğun idaresiyle meşgul olur. Birlikte seyahatlere çıkmaya devam ederler. Emperyal çiftin, Severus’un memleketi Leptis’e 202 yılında gerçekleştirdiği ziyaret, en önemli olanlarındandır. Bu kent, çiftin çabalarıyla tam bir imar bolluğu yaşar. Kentin limanına ulaşan devasa sütunlu caddesi, zafer takı, forum yapılarıyla eşi gibisi görülmemiş boyutlarda projeler finanse edilir. İnşa edilen yapılar ve kentin planlanması imparatorluğun öbür bölgelerine kıyasla, eşine az rastlanır anıtsallıkla dikkat caziptir. Bunun en kıymetli nedeni, bir memleket tutkunu olan Severus’un özel tavrıdır. Severus Hanedanı öncesi sıradan bir taşra kenti olan Leptis, bundan bu türlü imparatorluğun en canlı ve en büyük kentleri ortasına girer.

Leptis, sıradışı boyutlardaki imar faaliyetleri kadar, doğulu ustaların ellerinden çıktığını düşündüren bezemeleriyle de dikkat çeker. Bezemelerdeki üsluptan yola çıkarak, Domna’nın aşina olduğu Suriye tipi geleneğin burada da serpilmesinin önünü açtığını düşünebiliriz.

PEK ÇOK YAPITTA BİRLİKTE…

Emperyal çift, tasvirlerde birlikte işlenerek, kutsal evliliklerini ve bu evlilik kanalıyla kurdukları hanedanı görünür kılmak için gayret harcar. Uğraşları, devasa imparatorluğu yönetmeye muktedir bir ailenin imajını korumak, hep hatırlanmak, unutulmayan olabilmektir. Bu manada maksatlarına ulaştıklarına da kuşku yoktur. Eş olarak yurt seyahatlerine çıkan, birtakım kabartmaların gösterdiği üzere, resmi kurban merasimlerinde birlikte yer alan, pek çok kentte onurlandırma heykelleri dikilen çift için halkın geniş hürmet ve sevgisini kazandıklarını söyleyebiliriz.

Roma’da Severus Kemeri olarak da bilinen yapıdaki Arcus Argentariorum kabartmasında, resmi bir kurban merasiminde çift birliktedir. Leptis Magna Severus Kemeri’nde ise, zafer alayının görünür bir noktası Domna’ya ayrılmıştır. Iulia Domna’nın biyografisini yazan Levick, Suriye kökenlerini koruma ederek hep imparatora eşlik etmesi ve imparatoriçe ilan edilmiş olması nedeniyle onu Antik Çağ bayanlarının en ünlüleri ortasında görmektedir. İmparatoriçe resmî merasimlerde, imparatorluk içindeki aile seyahatlerinde, üstelik askerî harekât bölgelerinde dahi evvel eşi Septimius Severus’a sonra da oğlu Caracalla’ya eşlik eder.

Roma, Severus Kemeri.
Severus Kemeri ayrıntı görünüm.

TAHMİNEN DE BİRİNCİ ‘FIRST LADY’

Domna, tarihin tahminen de gerçek manada kudretli birinci ‘firstlady’si olarak anılmayı ziyadesiyle hak eder. Eril bir toplumsal yapıya sahip Roma dünyasında, imparator ile ordunun daima başında olmasına ithafen kendisine 14 Nisan 195 tarihinde, ‘Mater Castrorum’ (kışlaların anası) sıfatı verilmesi de sıradışı saygınlığının bir göstergesidir. Domna gerek siyaset üreterek gerek hanedanın devamlılığı için çaba ederek, Roma’nın alışık olmadığı imparatoriçe makamını en enerjik formda sürdüren öncül bir isim olur.

211 yılında Severus’un vefatının akabinde Domna, Caracalla iktidarı boyunca da saygınlığı ve tesirini korur. 214 yılının bahar aylarında Caracalla’ya eşlik eden imparatoriçeyi, yurt seyahatlerinde görmeye devam ediyoruz. Troya, Pergamon ve Thyateira’da kurulan temaslarda, halkın teveccühünü kazanmış Severus Hanedanı ve Iulia Domna’yı yansıtan ispatlara sahibiz. Ziyaret ettikleri kentlerin meclisleri, Caracalla ve Domna onuruna heykeller diker.

Hanedanın en hoş tasviri, Berlin’deki Pergamon Müzesi’nde sergilenen bir fotoğraftır. Bu fotoğraf genç, canlı bakışlı ve mahallî yüz çizgileriyle Domna, saçları ve sakalları ağarmış ileri yaşlarda Severus ve iki oğlu Caracalla ve Geta’dan oluşur. Bu tasvir, özgün etnik kökenleriyle iktidara yürümüş çiftin, farklı bir Romalılığın mümkün olduğunun kanıtıdır. Lakin her şeyden evvel bu fotoğraf, Domna’nın enerjik ve hırslı ömrünün bir okumasıdır.

Berlin Müzesi’nde yer alan Severus Hanedan üyelerini tasvir eden fotoğraf.

Adıyaman hudutlarında yer alan Cendere Köprüsü de Severuslar Hanedanı’nın kudretini gösteren bir propaganda dizaynıyla inşa edilir. 7 metre yüksekliğinde ve 120 metre uzunluğundaki Cendere Köprüsü’nün her iki ucunda kompozit başlıklı ikişer sütun yer alır. Sütunlar, Severus Hanedanı’nın bireyleri için dikilmiş onurlandırma sütunları olmalıdır. Güneybatıda yer alan iki sütunun üzerindeki yazıtta, İmparator Septimius Severus ve eşi, karargahların anası sıfatıyla Iulia Domna’ya adanmış olduğu belirtilir.

Adıyaman Cendere Köprüsü.

BABA ÖLÜNCE BAŞLAYAN KARDEŞ HENGAMESİ

11 Nisan 217 tarihinde vefat eden Domna, evliliklerinin kutsal birlikteliği ve hanedanın başarısı için gayretini son ana kadar sürdürür. Caracalla ve Geta ortasındaki güç kavgalarını durdurmak için arabulucu olan tekrar odur. Kardeş arbedesinin çizgi safhada olduğu bir devirde yaptığı söylev, onun krizleri önlemekteki hünerlerini gösterir: “Annenizi! Onu nasıl ikiye ayıracaksınız? Ben nasıl doğranıp da ikiniz ortasında bölüştürülebileceğim, İlah aşkına? Yeterlisi mi evvel beni öldürtün, o vakit beni kesip biçer ve parçalarımı başka farklı gömersiniz. O vakit ben aranızda paylaştırılabilirim, kara ve deniz üzere…”

Sikkenin ön yüzünde lulia Domna görülüyor.
Art yüzde Iulia Domna, kışlaların anası sıfatıyla onurlandırılıyor.

Domna, iktidarını ve ailesini korumak konusunda başarılı olduğu kadar, hanedana dahil ettiği Suriyeli gelinler aracılığı ile vefatından sonra da kurduğu sistemin devamını sağlar. Caracalla sonrası tahta geçen Elagabalus da Domna’nın kız kardeşi Maesa’nın torunudur. Hanedanlık sistemine nispeten yabancı olan Roma dünyası düşünüldüğünde, bu teşebbüslerin kıymeti daha iyi tahayyül edilebilir. Domna, Mezopotamyalı bayanların gururu, Mezopotamyalı gelinlerin en güçlüsü ve birinci akla gelenidir. Etrafında topladığı entelektüellerle, yaptığı politik ataklarıyla, Antik Çağ’ın iktidarına müdahil olmasıyla bu sıfatları sonuna kadar hak etmiştir.

Iulia Domna’nın portresinin yer aldığı
altın sikke, Metropolitan Müzesi.

Domna ister iktidar isteği ister aşkına olan bitmez bağlılığı nedeniyle olsun, bugün Yakın Doğulu bayanlar için model olmayı sürdürmektedir. Bu coğrafyanın bayanlarının mukadderatında sadece Hilmi Yavuz’un dizelerinde dediği üzere, “hüznü bir çeyiz, sıkıntıyı ince bir nergis üzere taşımaları…” yoktur. Ayakları yere basan güçlü örnekler, gelecekte toplumsal hafızasını restore ederek yaralarını saracak, Yakın Doğulu genç kuşaklar için ilham kaynağı olacaktır.

*Dokuz Eylül Üniversitesi, Toplumsal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji Ana Bilim Kısmı, Doktorant.

Gazete Duvar

hack forum hack forumu hack forum gaziantep escort gaziantep escort Shell download cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cep bahis
evden eve nakliyat şehirler arası nakliyat
hack forum forum bahis onwin fethiye escort bursa escort infoisrael.net casino siteleri deneme bonusu veren siteler meritking meritking izmit escort Ataşehir escort ankara escort bostancı escort kadıköy escort slot siteleri casibomcu.bet deneme bonusu veren siteler deneme bonusu veren siteler hack forum hack forum hack forum hack forum hack forum warez script hacking forum loca forum hack forum Tarafbet