Mersin Escort Konya Escort izmir escort
Ana Sayfa Medya 12 Kasım 2021 91 Görüntüleme

Karanlıkların Hükümdarı: Cercas’ın ‘kurmaca olmayan roman’ı

Ekim ayını bitirmeden Everest Yayınları tarafından bir Javier Cercas yapıtıyla daha buluşturulduk: ‘Karanlıkların Hükümdarı’. Kitabın Türkçe çevirisi alıştığımız üzere Gökhan Aksay’a ilişkin. Cercas, biraz da Gökhan Aksay demek oldu bizler için. Daha önce ‘Sahtekâr’ (1) ve ‘Işığın Hızı’ (2) için kaleme aldığım yazılarda üzerinde durmuştum bunun. Ki önümüzdeki günlerde Gökhan Aksay’ın Türkçesiyle bir Cercas yapıtının daha yayımlanacağını söylememde sakınca yok: Müellifin Türkiye’deki okur kitlesince en çok beklenen kitaplarından ‘Bir Anın Anatomisi’. Türkçede bir Cercas külliyatı oluşması için yıllardır emek veren Aksay’a, bu yazıda da bir okur olarak teşekkürlerimi sunmak isterim.

Javier Cercas’ı ‘Salamina Askerleri’yle tanıdık. ‘Sahtekâr’ ise müellifin yine gündeme gelmesini sağladı, desem yanlış olmaz zannederim. Hatta Cercas’ı ‘Sahtekâr’la birlikte keşfeden ve müellifin Türkçede yayımlanmış birinci kitabı olma özelliğini taşıyan, on dört lisana çevrilmiş ‘Salamina Askerleri’nden böylelikle haberdar olan okurların sayısı da azımsanabilecek üzere değil.

Cercas, çağdaş dünya edebiyatının kuvvetli isimlerinden biri ve uzun yıllar bulunduğu pozisyonu koruyacağa benziyor. “Cercas tarzı” olarak niteleyebileceğimiz bir yazma tarzına sahip olması, onun, İspanyol edebiyatının özgün kalemleri ortasında zikredilmesini sağlıyor. “Cercas tarzı” diyerek kastettiğim şey, müellifin ferdî olanı toplumsal olana, toplumsal olanıysa üniversal olana dönüştürmesi; ferdî tarihle toplumların tarihi/kişisel bellekle toplumsal bellek ortasında bir köprü kurması. Cercas’ın en kuvvetli yanı, “görme/görebilme” ve gördüğünü nasıl aktaracağını bilme kabiliyeti. Örneğin ‘Sahtekâr’da, halka mal olmuş bir ismin öyküsünün perde ardındakileri görmüş ve “giz”i metninin en değerli öğesi haline getirerek, okuru da tansiyona dahil ederek, kıssayı görünür ve ilgi cazip kılmıştı. ‘Işığın Hızı’nda ise, halka mal olmuş bir ismi değil (yoksa tam da halka mal olmuş bir ismi mi?!), hayalleri olan bir gencin müelliflik yolundaki serüvenini anlatmış ama bunu hem baş karışıklıkları yaratarak hem de kıssanın orta yerine diğer bir ismi -Rodney Falk’u- yerleştirerek yapmıştı; biyografik/otobiyografik nitelikleri baskın metinlerin alışılmış söz biçiminden sıyrılarak sonları genişletmişti. Böylelikle kitabı, bu şekilde kaleme alınmış, o sıkıcı atmosferde var olan metinler kervanına dahil olmadı.

“Cercas tarzı” kavramının içini doldururken, görme ve aktarma kabiliyetinin yanına, Cercas metinlerinde “leitmotiv” haline gelen sıkıntıları de eklemek gerek. En başta da kurmaca-gerçeklik münasebetini. Cercas, bu alakayı didikleyen, onunla uğraşmayı seven müelliflerden; birçok vakit uçlarda geziyor ve kurmacanın hudutlarını zorluyor. Anı, otobiyografi, biyografi, “otokurmaca” vs. hangi çeşide dahil edilirse edilsin, tam da bu nedenle onun kimi yapıtları için “kurgu dışı” veya “kurgusal/kurmaca olmayan roman” tabiri kullanılmakta. ‘Karanlıkların Hükümdarı’ bu yapıtların başında geliyor zira şahsen Cercas tarafından “kurmaca olmayan roman” halinde tanımlanmakta. Bir röportajında, kitabını niye “kurmaca olmayan roman” olarak tanımladığı sorulduğunda, sadece şöyle diyor: Niye “kurmaca olmayan” olmasın? (3)

GERÇEKLİK-KURMACA İLGİSİNDE ‘CERCAS TARZI’

‘Karanlıkların Hükümdarı’nda, ‘Salamina Askerleri’nden on beş sene sonra yine İspanya İç Savaşı’nı sorun ediyor Cercas. Bilindiği üzere, bu romanı muharrir olmaya karar verdiğinden beri planlıyormuş. Pekala, yeniden “Cercas tarzı”yla mı? Elbette. Cercas, ‘Karanlıkların Hükümdarı’nda, ferdî tarihini toplumsal tarihle kavuşturmayı bir sefer daha başarıyor ve ailesinin geçmişindeki karanlıklardan ilhamla, annesinin amcası Manuel Mena’nın kıssasını bu kez “kendisi” anlatmak istiyor. Zira çocukluğundan beri, farklı vakit ve yerlerde, farklı aile üyelerinden dinlemiş onun kıssasını -muhtemelen kıssanın farklı varyasyonlarını da-. Artık kelam sırası Cercas’ta ve Cercas biçiminde.

Koyu bir Frankocu olan Manuel Mena, şimdi 19 yaşında yitirmiş hayatını. Ebro Çatışması’nda, İç Savaş’ın sonlarına yakın. Aslında bu bilgi bile öyküsünü dikkate bedel kılıyor; genç yaşına sığdırdıkları sebebiyle, senelerce ailenin “kahraman subayı” olarak anıldığı varsayım edilebilir. Cercas’ın bu kıssayı kendince anlatmaya karar veriş sürecini anlattığı satırlar da dikkate paha. Mena’nın öyküsü için “efsane” sözünü kullanmayı tercih ediyor müellif. Anlatıla anlatıla “efsaneleşmiş” olduğunun vurgusu olarak yorumlanabilir bu. Öte yandan, öyküde abartılan ögeler olduğuna ve kimi eksiklerin anlatan kişi tarafından doldurulduğuna işaret ettiğini söylemek mümkün. Nihayetinde, benzeri çıkarımlara varacağımıza inanıyorum.

Karanlıkların Hükümdarı, Javier Cercas, Mütercim: Gökhan Aksay, 280 syf., Everest Yayınları, 2021.

“Onun öyküsünü, daha doğrusu o efsaneyi çocukluğumdan bu yana tekraren anlattılar bana. O denli ki, müellif olmadan evvel, onun hakkında bir kitap yazmam gerektiğini düşünürdüm. Fakat müellif olur olmaz, Manuel Mena’nın, aileden kalan sıkıntılı mirasın harika bir temsilcisi olduğunu düşündüğüm için, bu fikri ıskartaya çıkardım. Onun kıssasını anlatarak sadece onun değil, tıpkı vakitte bana ziyadesiyle utanç veren ailemin siyasal geçmişinin de sorumluluğunu üstlenmiş olacaktım; o denli hissediyordum.” (4)

Bu satırların devamında gerçeklik-kurmaca bağına değiniyor Cercas. Mena’nın öyküsündeki boşlukları doldururken gerçekliğe sıkı sıkıya bağlı mı kalmalıydı, yoksa gerçeklikle kurmacayı harmanlamalı mıydı? Bir üçüncü seçenek olarak: Sonunda herkesin gerçek olduğunu düşüneceği ancak hakikaten tamamen bağımsız bir kurmaca mı yaratmalıydı? Gerçeklik sıkıntısı, bana “Çağımızın Don Quijote”si tanımlamasıyla hakkında kelam söylediğim ‘Sahtekâr’daki cümlelerini hatırlattı. “Kurmaca bir hayat” yaşayan Enric Marco’nun “gerçek” öyküsünü anlattığı kitabında şöyle diyordu Cercas: “Ya gerçeklik? Gerçeklik, Marco’nun biyografisini soğanın kabuğu misali kat kat soyarken keşfettiğim üzere, bu palavra silsilesinin doğrularla yoğrulmuş olduğudur.” (5) Enric Marco’nun geçmişini kurmacadan arındırma niyetiyle yola çıkıp, kendi tabiriyle, bir soğanın kabuğunu soyar üzere yapmıştır bunu. Veya ‘Işığın Hızı’nda birebir sıkıntıyı farklı bir formülle ele almıştır. Başkişi pozisyonundaki anlatıcıya, şimdi kitabın başında, “yalancı bir hayat” sürdürdüğünü söyletmiştir, “sahici olanından gerçek olsa da gözlerden uzak bir hayat”. Ve -anlatıcı- ünlü bir muharrir olduğunda, yazmayı arzuladığı Rodney’in öyküsünü hakkıyla anlatabilmesi için, öyküde karanlık kalan kısımları aydınlatmak zorunda olduğunu düşünmüştür.

Aslında ‘Karanlıklar Hükümdarı’nı yazmaya karar verişini anlattığı satırlar da ‘Sahtekâr’a götürdü beni. Hatırlamakta yarar var:

“Bu kitabı yazmak istemiyordum. Neden yazmak istemediğimi de tam olarak bilmiyordum (…) Sonunda bu kitabı unutamamış olsam da, bu müddet boyunca öteki iki kitap yazdım. Aslına bakarsanız, o iki kitabı yazarken, bir manada bu kitabı da yazıyordum. Tahminen de, bir manada, bu kitap beni yazıyordu.” (6)

GÜVENİLMEZ EFSANELER, MUTEBER GERÇEKLER

Cercas, ‘Salamina Askerleri’ ve ‘Sahtekâr’da, İspanya’nın geçmişine ayna tuttu, ülkenin sürüklendiği kaosu araştırdı; ‘Karanlıkların Hükümdarı’nın gayesi ise sadece benzeri bir araştırma değil, birebir vakitte müellifin ailesinin ve Mena’nın dokunaklı anılarını aktarmak. Her ne kadar kendisini metne dahil ederek kurguya bir kapı aralasa da, bu transfer için kesinlikle kurgunun ötesine geçmek gerekiyor. Manuel Mena hakkında bulabileceği her şeyi bulmaya adıyor kendini. Bunun kolay bir iş olduğunu söylemek mümkün değil. Mena’nın askerlik ömrünün birinci anılarından son anılarına kadar hayal ediyor Cercas. Hayal ederek var ediyor.

Sağcılar, solcular; Frankocular, Cumhuriyetçiler; Falanjizm, idealizm… Cercas’ın başka metinlerinden alışık olduğumuz tabirler, “Karanlıkların Hükümdarı”nda da yer alıyor. Türkçe çevirisinin yayımlanacağını haber verdiğim “Bir Anın Anatomisi”nin konusu da yeniden İspanya tarihinden: 1981 yılındaki darbe teşebbüsü. Muharririn külliyatına hâkim okurlar Cercas’ın birebir sıkıntıların etrafında dönüp durduğunu, İspanya’nın belleğini -özellikle İç Savaş’ı- sıkıntı edindiğini, hasebiyle benzeri metinler ortaya koyduğunu düşünebilir tahminen. Ancak bu noktada, Cercas’a özgünlüğünü verenin, emsal problemleri farklı zarflarla sunması olduğunu yineleyebilirim. Kitabın savaşa dönük yüzüne gelirsek… Gencecik insanların savaş uğruna yitirilmesi elbette her vakit çok acı. O vakitten bu vakte değişen bir şey yok; gerçek gün üzere ortada ve herkes için tıpkı, onu görmek kelam konusu olduğunda sağcı veyahut solcu olmanın bir manası yok. Öte yandan, Cercas ve Mena alakasında aksi görüşlerin çarpıştığını görüyoruz. Cercas, ailesinin Mena’yı bir kahraman olarak anlattığını, münasebetiyle “Frankocu” olduklarını söylüyor. Bu durumda, Mena’nın, ailenin Frankoculuğunun simgesi olduğunu söyleyebiliriz. Cercas bu durumu kendisi için bir utanç, bir yük olarak görmüş; aslında “yazarak” omuzlarındaki yükü hafiflettiğini de söyleyebiliriz.

Birkaç yerde karşılaştığım bir anekdotu paylaşmam yerinde olur. Muharrir ve sinema imalcisi David Trueba ile arkadaşı Cercas ortasında -Mena hakkında konuşurlarken- şöyle bir diyalog geçmiş: Trueba, “ailesinin kahramanının bir Frankocu olduğu gerçeğini gizlemek için, Salamina Askerleri’nde Cumhuriyetçi bir kahraman icat ettiğini” söylüyor. Cercas ise yanıt verirken, savunmacı bir halla, onun “daha çok bir Falanjist’e benzediğini” söylüyor.

“Manolo Amca vatan için ölmedi, anne. Seni, babaannen Carolina’yı, senin aileni savunmak için ölmedi. (…) Kendi çıkarlarını savunduğu yanılsamasını yaratarak kandırdılar onu. Aslında ötekilerin çıkarlarını savunuyordu. Hayatını kendi çıkarları için ortaya koyduğunu sanıyor ancak aslında oburlarının çıkarları için tehlikeye atıyordu.” (7)

Son olarak, yazar-metin-okur üçgeni hudutlarında bir yorum getirirsek, ‘Karanlıkların Hükümdarı’yla birlikte Cercas’ın, okuruna her ülkenin, her toplumun, her ailenin -dolayısıyla her bireyin- geçmişiyle sorunları olduğunu hatırlattığı ve okurunu, bu bağı unutursa, tıpkı yanlışları tekrar tekrar yapma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu konusunda uyardığı sonucuna varabiliriz. Bir manada, hem yaşayarak hatırlıyoruz hem de hatırlayarak yaşatıyoruz.

Efsaneler güvenilmezdir ama gerçekler muteberdir. Emniyetli oldukları kadar acımasızdırlar da: Manuel Mena, bir hiç uğruna hayatını yitirdi.

Notlar

  1. “Çağımızın Don Quijote’si: Sahtekâr”, bkz. https://www.gazeteduvar.com.tr/kitap/2020/09/10/cagimizin-don-quijotesi-sahtekar
  2. “Javier Cercas külliyatına nitelikli bir katkı: Işığın Hızı”, bkz. https://www.gazeteduvar.com.tr/javier-cercas-kulliyatina-nitelikli-bir-katki-isigin-hizi-haber-1509940
  3. Bkz. https://www.npr.org/2020/01/18/797229989/javier-cercas-on-lord-of-all-the-dead
  4. Karanlıkların Hükümdarı, Javier Cercas, çev. Gökhan Aksay, Everest Yayınları, 2021, s. 12.
  5. Sahtekâr, Javier Cercas, çev. Gökhan Aksay, Everest Yayınları, 2020, s. 105.
  6. Sahtekâr, Javier Cercas, çev. Gökhan Aksay, Everest Yayınları, 2020, s. 11.
  7. Karanlıkların Hükümdarı, Javier Cercas, çev. Gökhan Aksay, Everest Yayınları, 2021, s. 261.

Gazete Duvar

hack forum hack forumu hack forum gaziantep escort gaziantep escort Shell download cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cep bahis
evden eve nakliyat şehirler arası nakliyat
hack forum forum bahis onwin fethiye escort bursa escort infoisrael.net casino siteleri deneme bonusu veren siteler meritking meritking izmit escort Ataşehir escort ankara escort bostancı escort kadıköy escort slot siteleri casibomcu.bet deneme bonusu veren siteler deneme bonusu veren siteler hack forum hack forum hack forum hack forum hack forum warez script hacking forum loca forum hack forum Tarafbet