Ana Sayfa Medya 18 Kasım 2021 1 Görüntüleme

Kuir ve feminist bir ağ: Umami Kitap

İlker Cihan Biner

Umami Kitap, Seçil Epik, Büşra Keyifli, Bike Su Öner tarafından kurulan bağımsız bir yayınevi. Kuir ve feminist bakış açısıyla yola çıkan yayınevi için edebiyatın, siyasetin, toplum bilimlerinin birbirine temas edeceği bir ağ da denilebilir. Öbür açıdan bakıldığında ethos sözü gündeme geliyor. Öteki deyişle ‘etik’ ahlaktan sıyrılarak varolma tarzını, hareketliliği, diğer bir hayat ortamını işaret eder. Umami Kitap’ın kuir ve feminist perspektifte yola çıkması işte bu etik düzlemde gelişiyor.

O halde memleketin boğucu siyasi ortamında bir nefes olan Umami Kitap’ın serüvenini dinlemek oldukça ilham verici olabilir. Yayınevinin kurucularıyla hem birinci bastıkları kitap olan Rita Mae Brown’un ‘Yakut Orman’ yapıtını hem de geleceğe dair projelerini konuştuk.

Rita Mae Brown’un ‘Yakut Orman’ yapıtını çeviri fikri nasıl oluştu?

Seçil Epik: Aslına bakarsanız Umami’nin çıkış kitabı Norveçli müzikçi Jenny Hval’ın birinci romanı ‘Paradise Rot’ olacaktı. Lakin kitabın mütercimi Dilek Başak’ın takvimi uymadığından çok geçmeden birinci kitabın bu olmayacağını anladık. Tam da bu süreçte pandemi tedbirlerinin hafiflemesiyle gerçekleşen queerwaves (2014’ten beri partiler düzenleyen queer bir topluluk) partisi sırasında sevgili Dılşa’yla karşılaştık. Biz heyecanla yayınevinden bahsederken o da tıpkı heyecanla “Neden Rubyfruit Jungle’la başlamıyorsunuz?” diye sordu. Aslında üçümüzün de bildiği, Türkçede olmadığından haberdar olduğu bir kitaptı lakin bir yandan da o kadar kıymetli bir kitap ki aklımızda ilerleyen vakitlerde neden olmasın üzere bir yerde duruyordu ‘Yakut Orman’.

‘UMAMİ’Yİ KURGULARKEN BİR TOPLULUK OLARAK DA VAR OLMAK EN BÜYÜK HAYALİMİZDİ’

Sara Amed, ‘Feminist Bir Ömür Sürmek’ kitabında yoldaş metinlere işaret eder. Hatta bu tabir için Donna Haraway’i referans gösterir. Çaba ederken yolda yalnız olmama hissi ve değerli metinlerden güç alma…vs. Kurduğunuz yayınevi için yoldaş metinleri basan bir alan diyebilir miyiz?

Seçil Epik: Öncelikle çok teşekkürler, bu referanslar bizim için çok değerli. Biz yola çıkarken kendi okumak istediğimiz kitapları yayımlayacağız dedik. Aklımızdaki kitaplar, şu an yayın programımızda yer almış olanlar bizim için tam da yalnız olmadığımızı hissettiren metinler. ‘Yakut Orman’ bunun en iyi örneklerinden biri. Kitabı okuyan birçok bireyden “keşke bu kitap ben daha gençken çevrilmiş olsaydı” kelamını duymamız da tesadüf değil. Yoldaş metinleri basan bir yayınevi olacağımızı söylemek tahminen çok tezli olabilir lakin bize yoldaşlık etmesinden keyifli olduğumuz, daha çok beşere da yoldaşlık etmesini umduğumuz bir alan olmayı istediğimiz kesin. Daha en baştan Umami’yi kurgularken yalnızca bir yayınevi olarak değil bir topluluk olarak da var olmak, müterciminden tasarımcısına, editöründen okuruna birbirini gözeten ve güçlendiren bir alan açmak en büyük hayalimizdi.

Bike Su Öner: Bilhassa pandemi periyodunda daha da çok duymaya başladığım, “community oriented” kelamı, Umami’nin vizyonuna da uygun bir terim bence. Etrafımız, sevdiklerimizle paylaşmak için heyecanlandığımız yapıtları basmayı amaçlayan bir yayınevi olmak isteğiyle bu yola çıktık. Kıymet verdiğimiz ve emeğine hürmet duyduğumuz tercüman ve sanatkarlarla çalışma hevesindeyiz.

Attığımız her adımın odağında birlikte bir şeyler üretme, birlikte bir şeyleri paylaşma dileğimiz var. Bunun karşılığında da etrafımız de bizi yalnız bırakmıyor diyebiliriz, ferdî olarak tanıdığımız yahut tanımadığımız bir sürü insanın dayanağını aldık ve almaya devam ediyoruz. İşte bu birliktelik hissi de bu yolda devam etmemiz için gereksinimimiz olan en büyük motivasyon.

Üç bireysiniz. Bir hiyerarşik ayrımınız kelam konusu değil. Yayınevindeki vazife dağılımıyla ilgili neler söyleyebilirsiniz?

Seçil Epik: Evet üç bireyiz, üstelik üçümüz de Umami dışında hayatımızı idame ettirmek için diğer öteki tam vakitli işlerde çalışıyoruz. Münasebetiyle vazife dağılımı dediğimiz şey hiç de o denli muhakkak değil. Hangi işe kimin vakti varsa yetenekleri ve tecrübeleri doğrultusunda o koşuyor. Umami’nin bir işvereni yok, onu kurmak için adım atabilmiş üç kişi ve onun etrafında halka halka genişleyen iştirakçileri var.

Münasebetiyle üçümüz ortasında olmadığı üzere kendi profesyonelliği çerçevesinde birlikte çalıştığımız ajanslar, tercümanlar ya da tasarımcılarla da ortamızda bir hiyerarşi yok.

”PARADISE ROT’ İLE KUİR İSTEK GÜNDEMİMİZE GİRECEK’

Gelecek projelerinizden bahseder misiniz? Umami bizlere neler sunacak ya da Umami’den hangi kitapları okuyacağız yahut onlar üzerinde tartışacağız?

Seçil Epik: Umami şimdilik birinci etapta ‘Yakut Orman’ın akabinde tekrar hepsi de tesadüf yapıtı birer birinci roman olan üç kitap sunacak: Jenny Hval’dan ‘Paradise Rot’, Caleb Azumah Nelson’dan ‘Open Water’ ve Torrey Peters’dan ‘Detransition, Baby’. Çok hoş kitaplarla birlikte kitap okuyan birçok kişinin güzeline gidebilecek yan eserler de üretmek istiyoruz. Bunu yapacak çok yetenekli beşerler var etrafımızda. Bunlar için gerekli bütçe oluştuğu an kapılarını çalmak üzere planlarımızı yapıyoruz. Bir de muharrirlerimizin da katıldığı fizikî etkinlikler yapabilmeyi çok istiyoruz, pandemi şartlarını da göz önünde bulundurarak bir aradalıkları çoğaltacak her türlü aktifliğin hayalini kuruyoruz diyebilirim.

Yakut Orman, Rita Mae Brown, Mütercim: Dılşa Ritsa Eşli, 224 syf., Umami Kitap, 2021.

Büşra Keyifli: ‘Paradise Rot’ ile kuir istek gündemimize girecek. Ana karakter Jo’nun dilekleriyle şekillenen tekinsiz ve kaygan bir dünyaya giriş yapacağız. ‘Open Water’, Londra’da iki genç siyah sanatkarın alakasına tanıklık edeceğimiz şiirsel bir roman, erkeklik ve ırk temelindeki iki bahis. ‘Detransition, Baby’de ise farklı kadınlık tecrübelerine sahip üç kişinin, beklenmedik bir hamilelik ve devamındaki olaylarla birlikte, kadınlıkla nasıl ilişkilendiklerini göreceğiz.

Telif ve çeviri bağı hayli krizli bir ilişki biçimi. Tercümanların yaşadığı maddi zorluklar ortada. Yayıneviniz bu türlü problemlerde nasıl bir inisiyatif alıyor?

Seçil Epik: Telif ve çeviri konusu hiç de o denli güçlü bir konu değil aslında. Bunu zorlaştıran emek sömürüsü yapmakla ilgili kederi olmayan yayınevleri. Halbuki mütercimler meslek birliğinin hazırladığı Tip Sözleşme’de mütercim için belirlenmiş telif ve yüzde oranları çok net. Biz Umami olarak şu an bu kontrat üzerinden çalışıyoruz. Burada belirlenen ölçülerin minimum olduğunu bilsek de şimdilik elimizden lakin bu kadarı geliyor. İleride daha fazlasını yapabilmeyi umuyoruz.

Bike Su Öner: Yayıncılıkta genel olarak bir kriz durumu var gördüğüm kadarıyla, bu yalnızca çeviri ve telif konusunda değil. Tasarımcısından dizgicisine, son okumacısından editörüne pek kimse emeğinin tam karşılığını alabiliyor üzere görünmüyor açıkçası. Kitapların yayımlanma kademesinde bütün harcamalar dolar/euro endeksli, kitap satışlarının birçok online platformlar üzerinden yapılıyor ve o mecralara verdiğiniz anda kârınızın yüzde 70’inden vazgeçmek zorunda kalıyorsunuz. Kitap fiyatlarını çekebileceğiniz hudut da belirli. Münasebetiyle aslında yayıncılar, bilhassa butik yayıncılar için çok sert bir ortam var fakat bunu mazeret etmek yerine dönüştürmek için gayret harcamak uzun vadede daha yararlı olacaktır diye düşünüyorum. Tıpkı durum genel manada kültür sanat dalının tamamında var esasen. Hangi alanda olursa olsun kültür sanat işçileri bu alanda var olabilmek için daima çeşitli fedakarlıklarda bulunmak zorunda kalıyor. Seçil’in dediği üzere tercümanlara hakkını verme konusu hiç de güç değil, hudutları aşikâr ancak sorun bundan ibaret değil. Kültür sanata dair üretim yapılan tüm alanlara yönelik daha bütüncül bir değişim gerekli.

Bunun tahlili şimdi bizde yok, yeni yeni deneyimliyoruz lakin kendi tecrübemizde okurlar da, kitabevleri de dayanışma ve takviyeye hayli hazır görünüyor. Biz başladığımız günden bu yana herkese hakkı neyse onu vermeye çalışıyoruz. Bir de günün sonunda bu bizim hayalimiz, bir karar verip bu yola çıkan biziz. Hasebiyle bir fedakarlık yapılması gerekiyorsa onu yapacak şahıslar de biz olmalıyız diye düşünüyorum.

Bu orta neler okuyorsunuz? Her birinizi etkileyen ve okuyucuya tavsiye edeceğiniz kitaplar var mı?

Büşra Memnun: Ben şu an yayın programımıza almak istediğimiz bir kitaba odaklanmış durumdayım fakat sürprizi bozmamak ismine şimdilik kitabın ismini veremiyorum. Okumak istediklerim ortasında Berkan M. Şimşek’in ikinci kitabı ‘Canım Şeytan’ var bir müddettir ancak şimdi başlayamadım.

Seçil Epik: Bir yandan daima yayın programımıza eklemek üzere kitaplar okuyoruz. Bir yandan da son vakitlerde Türkçede gördüğüme çok heyecanlandığım Akawake Emezi’nin ‘Tatlısu’ romanını okuyorum. Ondan evvel sinemasını izlemeden okumayı istediğim için Dune serisini okumaya başladım ve ben de herkes üzere neden daha evvel okumadım ki dedim. Gerçi çok ağır bir dönemimde okuduğum için tam yeri tam vakti da olmuş olabilir zira bilim kurgu okumak beni içinde olduğum yoğunluğun bir nebze olsun dışına çıkardı.

Bike Su Öner: Seçil’in dediği üzere, yayın programı için kitap incelemekten, kendim için alıp da okuyamadığım kitaplar dizimin hizasına ulaşmış olabilir. Şu sıralar Leone Ross’un ‘Popisho’ isimli kitabını okuyorum. Büyülü gerçeklik usulünde yazılmış olması ilgim çekmişti, bu usul üzerinden yaptığı siyasi hiciv de gayreti. Jenny Odell’in ‘How to Do Nothing’ kitabını da kurgu dışı kitap okumayı sevenlere tavsiye ederim, yavaş başlıyor lakin bir noktadan sonra elimden bırakamamış, hemencecik bitirivermiştim.

”YAKUT ORMAN’, GERÇEK VAKİTTE GERÇEK KİTAPTI…’

Röportaj ‘Yakut Orman’ sorusuyla başladı, onunla bitsin. Bu kitabın hayatınızda nasıl bir ehemmiyeti var? Yapıtı alacak insanları tesir manasında neler bekliyor?

Bike Su Öner: ‘Yakut Orman’ı birinci 5-6 sene önce okumuştum, ve ‘Böyle bahsini duyup da şimdi okumadığım öbür neler var sanki?’ diyerek gibisi klasikleşmiş yapıtları kurcalamaya başlamışım. Umarım okurlarımızı da kitabın sonunda gibisi bir merak bekliyordur. Ana karakter Molly’nin yılmadan, usanmadan, ve saklanmadan kendi doğrusunu yaşaması insanı kitabın sonunda statik bir güç ile şarj edilmiş bir halde bırakıyor. Bu elektrikten nasıl istifade edeceği de okura kalsın.

Büşra Memnun: Açıkçası kitabın hazırlık sürecinde kalbimdeki ve hayatımdaki ehemmiyeti arttı. Kitabı kaç sefer okudum artık bilmiyorum lakin her seferinde kahkahalar ve gözyaşları benimleydi. Çok kolay bir lisanı ve kurgusu var, anlatmak istediği her şeyi direkt anlatıyor ve çok net bir şey söylüyor: Kendim olarak var olmak için izninize gereksinimim yok. Kalp kırıklıkları da yaşıyor, bedeller de ödüyor lakin olduğu bireyden asla taviz vermiyor.

Seçil Epik: ‘Yakut Orman’ın art kapağında Lee Lynch’in dediği üzere aslında “Yakut Orman hakikat vakitte yanlışsız kitaptı…” Bu Umami ve ferdî tarihim için de böyleymiş üzere hissediyorum. Kitabı yayına hazırlayan üçümüz de, çevirisini yapan Dılşa Ritsa Eşli de, kapak dizaynını yapan Şafak Şule Kemancı da “farklı olmanın ve bunu sevmenin” manasını çok iyi biliyoruz. Bu yüzden olabilecek en yanlışsız kitapla bu yola çıkmışız üzere hissediyorum.

Gazete Duvar

hack forum gaziantep escort gaziantep escort