Ana Sayfa Medya 18 Kasım 2021 0 Görüntüleme

Öğretmenlerim, feminizm ve bell hooks

Onur Bütün

Bir arkadaşım var, ne vakit meskenden çıkacak olsam, biriyle buluşmaya gideceğimi söylesem bana “iyi eğlenceler” diler. Meğer kolaylıkla eğlenebilen biri değilim. Okuduklarım, izlediklerim ve bu ülkede şahit olduklarım sevincimi alıp götürmediyse de “eğlence” kısmının oldukça kadükleştiğini biliyorum. Lakin hızımı asıp oturan biri de değilim sınırlarım/ız bile isteye ihlal edilmedikçe.

Hudut çizmeyi ve karşıtından kapsamayı, az sayıda öğretmenimden ve çoğunlukla bayan arkadaşlarımdan öğrendim. Eril tahakkümün müdahalelerini ferdî ve toplumsal olarak filtrelemek aslen bayanların marifetidir ne yazık ki… Hayatta diğer marifetlerimiz de olsun isteriz aslında…

Üniversitede okurken bölümümdeki laçkalaşmış, sevinci ideolojik olarak dondurulmuş bir ortamda –darbe sonrası içe kapanma- çello çalacak olmam beni akademinin tahayyül, tefekkür sığlığı ve sonluluğu üzerine düşünmeye itmişti. Kitap okumayan, entelektüel uğraşları sadece verdikleri derslerin donmuş, katılaşmış müfredatıyla sınırlayan hocalarımın yanında, her salı günü öğle saatlerinde kısma ders vermeye gelen, yüzü üzere akıl ve gönlü de gülümseyen çello hocam Alp Altıner, bizi davet ettiği konserlerle –ki onun sayesinde dört yıl boyunca bir kilise korosuna katılmış, solfej ve deşifremi geliştirmiş, konserlerde çello çalmıştım-, sakin ve bizim tecrübesiz hallerimize empatik yaklaşan disipliniyle ve hâlâ kitaplar, sinemalar, konserler üzerine konuşabildiğimiz akademi dışı bir hayatı da bizimle paylaşmıştı. Birkaç sefer konutuna de gitmiştim o yıllarda… Eşiyle ve kızıyla kurmuş oldukları münasebetteki nitelik de benim için bir model olmuştu. Yaptığını söylüyor, söylediğini yapıyordu hocam.

Ortadan yıllar geçtikten sonra, ‘Feminist Okumalar/Cumhuriyetten Günümüze Edebiyatta Cinsellik ve Erotizm’ isimli kitabım üzerine çalışırken, edebi çeşitleri eşit bir biçimde öykü/queer hikaye, roman/queer roman halinde kısımlara ayırmış, queer tiyatro konusunda danışacak birini aramaya başlamıştım. Bir arkadaşımın yardımıyla Süreyya Karacabey’e ulaştım.

Elime bir halat ucu verdi Süreyya, çektikçe bir literatür önüme serildi, okudum, düşündüm ve yazdım. Ortada ona yeniden danıştım. Tüm bunlar olurken öğrencileriyle kurmuş olduğu dayanılmaz bağ birçok kere karşıma çıktı. Her yaz gittiğim çadır kampında genç bir öğrencisine rastladım ve kitabıma yaptığı katkıyı anlatırken öğrencisi de kendi tecrübesini anlattı bana uzun uzun… Süreyya, öğrencisinden dinlediğim öyküyle bana da öğretmeye devam ediyordu. KHK’lı bir akademisyen ve hoca olarak onun öğrencilerini çok özlediğini biliyorum. Geçenlerde toplumsal medyada bir öğrencisi ile şöyle sohbet ediyordu; “Gözde Gaia çalış, bana onun incindiği yerleri anlat”.

Üstte kelam ettiğim iki hocamın yanı sıra bir de Sitem Ateş’ten kelam edeceğim size… Eğitim bizim üzere ülkelerde okul dışında da çok değerlidir. Beşerlerle eşit münasebet kurmaya, özel alanıma duyduğum hassasiyetin bir benzerini kendisi de içselleştirmiş, hayatını müellif olarak anlamlandırmış bir bayan Sitem. Psikanalize verdiği paha, içinden geldiği kültür ve zekâsıyla bana yoldaşlık eden öteki bir öğretmenim. İki farklı ve uzak kentte yaşıyoruz, o nedenle telefon konuşmalarının uzun olanlarını seviyorum artık, çünkü hiç haz etmezdim. Yargılanmaksızın biriyle konuşabilmenin tek yolu var, o kişiyi siz de yargılamayacak, buyruk kipiyle önermelerde bulunmayacaksınız ya da lisanınız sertleşse bile karşınızdaki “biz” olma halini hissetmeye devam edecek. Sitem bana “biz” olmayı öğretiyor yani okullardaki eğitimde rastlamadığımız bir müfredat bu… Hudut koyan ve eşzamanlı özgürlük alanı sonlarını aşmaya teşvik edebilen…

HUDUTLARI AŞMAYI ÖĞRENMEK

Hudut koymak, özel alan inşa etmek, bunlar için emek harcarken tıpkı vakitte ideolojik/politik hudutları aşmak bayanlar ve queerler için, siyahlar, Kızılderililer ya da Kürtler için değerli bir kuramsal/pratik gayret alanı… Türkiye’de bırakın toplumsal cinsiyet temelli bir eğitim almayı, sendikalarda ve partilerde dahi şimdi queer/feminist kuram, tarih ve pratik üzerine sistematik bir çalışma yürütülmüyor. Bu eksikliği gidermek istediğimiz için Türkiye’nin 20 vilayetinden katılan bayanlarla kurduğumuz Feminist Okumalar atölyelerimizde sonları belirlemek ve aşmak üzerine özel bir çalışma yürütüyoruz. Bu bağlamda ele alacağımız, yeni yayımlanan ‘Sınırları Aşmayı Öğretmek/Özgürlük Pratiği Olarak Eğitim’, bell hooks’un Türkçe’ye kazandırılan kitabı, NotaBene Yayınları tarafından İstek Aksiyon çevirisiyle okurlara ulaştı.

Sonları Aşmayı Öğretmek, Bell Hooks, Tercüman: İstek Hareket, 192 syf., Nota Bene Yayınları, 2021.

bell hooks, 1952 doğumlu, ikinci dalga feminizmin içine doğmuş akademisyen, düşünür ve öğretmen bir bayan. 30’dan fazla kitaplaşmış çalışması var. Gerçek ismi Gloria Jean Watkins olan muharrir, sonraları büyükannesi onuruna bayan soyunu kabul ederek, “bell hooks” mahlasını benimsedi. Dikkatini imzaya değil, çalışmalarına çekmeyi istediğinden “bell hooks” ismini küçük harflerle kullandı. Çocukluğundan itibaren öğretebileceğine ve yazabileceğine inanan bell hooks, sömürgecilik tersi, devrimci bir direniş pedagojisi yolu üzerine hayatı boyunca düşünmüştü. Sınıfı, öğrencilerle bağlantısı, kuram üretimini, otoriteyle birlikte okullarda, üniversitelerde öğretilen itaati, akademisyenlerin önyargılarını bir bütün olarak eleştirel feminist pedagojisini planlayarak metinler üreten hooks, “katılımcı pedagoji” ve Paulo Freire’nin “vicdanileştirme” (conscientizaiton) dediği hal alışı, müfredatlarında kullanarak, eğitimi özgürlük pratiği kazandırdığı bir programa dönüştürmek için efor harcadı.

Akademisyenlerin ve öğrencilerin sonlarını düzenlemeyi ve aşmayı diyalektik bir bütünlük olarak gördü. Freire’nin üretimlerini toplumsal cinsiyet açısından eleştirdi ve geliştirdi. ‘Sınırları Aşmayı Öğretmek/Özgürlük Pratiği Olarak Eğitim’ isimli kitabında, kendisiyle ve muharrir sesiyle sürdürdüğü bir eğlenceli oyun olarak, bell hooks’la Gloria Watkins’i (yazarın gerçek adı) söyleştirir ve şöyle bir soru sorar;

GW- Paulo Freire ile yüz yüze görüştüğünde ne hissettin?

bh- … Bundan birkaç yıl evvel Paulo, o vakitler öğrencisi ve öğretmeni olduğum Santa Cruz Üniversitesi’ne davet edilmişti. Üçüncü dünyanın öğrencileriyle, öğretim üyeleriyle atölye çalışmaları yapmak ve halka açık bir konferans vermek için gelmişti. Pek çok kişi Freire’nin çalışmasının benim için manasını bilse de, geldiğini haber veren bir fısıltı bile duymamıştım. Bir halde öğrendiğimdeyse çalıştay için iştirak listesinin dolduğunu söylediler. Protesto ettim. Diyalog ilerleyince, gündeme feminist tenkitler taşımamdan, daha değerli hususların tartışılmasına müsaade vermememden korktukları için bu cins toplantılara davet edilmediğim anlaşıldı. Son dakikada katılmaktan vazgeçen biri olunca içeri girmeme müsaade verildi lakin sesimi ve müsabakanın kendisini denetim eden cinsiyetçi çabayı hissetmiştim bir defa. Natürel ki bu yüzden içimde bir savaş başladı zira Paulo Freire’deki cinsiyetçiliği hakikaten sorgulamak istiyordum. Toplantıda nezaketi elden bırakmadan ilerledim. Gündeme getirdiğim sorulardan ötürü iştirakçiler aleyhimde konuşmaya başladı ve saygınlıklarını kaybettiler, zira Paulo onlara dönerek sorularımın çok kıymetli olduğunu belirtti. Doğrusunu söylemek gerekirse, onu o anda, çalışma unsurlarını aksiyonuyla gösterdiği için sevdim. Feminist eleştiriyi susturmaya ya da küçümsemeye çalışsaydı benim için çok şey değişirdi. ‘Cinsiyetçi’ olduğunu kabul etmesi benim için kâfi değildi, erken çalışmalarını bu gözle değerlendirip neden değiştirmediğini, şu anki görüşlerini yazılı halde paylaşıp paylaşmayacağını da bilmek istiyordum. Ancak daha sonra aslında bu hususlarda konuşmak ve yazmak için ortak uğraş gerektiğinden bahsetti-sonraki çalışmalarında bu uğraş çok barizleşti.”(1)

bell hooks siyah bayan çabasının, ırkçılık ve sömürgecilik ideolojisinin eğitim alanındaki izdüşümlerini açığa çıkaran ve sarsıcı bir sorgulama formülü kullanarak belirginleştiren değerli bir bayan aktivist olarak da görülmelidir. Birtakım fikirleri bugün eleştirilmekle birlikte-kız kardeşlik bağıyla bayan gayretini birleştiren yaklaşımı gibi-(2) cinsiyetin bayan oluşu belirleyen tek etken olmayışını kabul ettirmekteki ısrarı, çoğunluğu beyaz akademisyen bayanlar tarafından üretilen kuramı önemli sorgulayışıyla kritik bir müdahaleler silsilesinin de kurucuları ortasında yer aldı ve temsil etti.

Akademinin bir cennet olmadığını çok erken tarihlerde fark etti ve eğitimi toplumsal cinsiyet eşitliği açısından, queer/feminist özgürlük pratiği olarak yorumladı. Akademideki sınıflara tutkuyu, vicdanı, oyunu ve en kıymetlisi eleştiriyi tekrar döndürmek için eleştirel feminist bir pedagoji kurdu. Öğrenmenin sınırsızlığı bir hakikat olarak açıkça belirdiğinde dahi, “özel alan hudutlarıyla nasıl var olur?” sorusunu kuvvetle sorabilmemizin art planında bell hooks’un emeği ve öğretmenliği duruyor, sağ olsun.

Notlar

  • Sonları Aşmayı Öğretmek/Özgürlük Pratiği Olarak Eğitim, bell hooks, NotaBene Yayınları, Çeviri: Dilek Hareket, s: 57-58
  • “Arkadaşlığın bu türlü bir derinleşmenin temel bileşenlerinden biri olduğunu seziyorum. Epey “doğal”, elde bir üzere görünen bir kız kardeşlik değil de, seçilmiş bir yakınlık olarak arkadaşlık. Birbirinden hayli farklı (yaşça, başça, politik görüş olarak…) bayanların kurdukları, güçlendirdikleri, içinde değiştikleri ve birbirlerini değiştirdikleri politik bir bağlantı olarak arkadaşlık. Bana o denli geliyor ki, şu “senin yanında olmak, kendimizden yana olmaktır”, dayanışmadan fazla bir şeye işaret ediyor; kolay kolay vazgeçilemeyecek, geride bırakılamayacak, bizi biz yapan tıpta bir iştirake.” /Aksu Bora
    https://birikimdergisi.com/haftalik/8424/arkadaslik

Gazete Duvar

hack forum gaziantep escort gaziantep escort