Ana Sayfa Medya 10 Mart 2022 1 Görüntüleme

Tevfik Fikret: Hayal ile hakikat arasında bir şair

19. yüzyıl, Osmanlı’nın her bakımdan sıkıntı bir evresidir. Milliyetçi hareketler, azınlıkların bağımsızlık uğraşı, ekonomik kurumların iflası, muhalif oluşumlar, emperyalist güçlerin müdahaleleri üzere birçok öge bu periyodu karışık bir devir haline getirmiştir. 1878 yılında ise II. Abdülhamit meclisi kapatarak istibdat rejimiyle ülkeyi sıkı bir hafiye ağı üzerinden yönetmeye başlamıştır. Osmanlı için önemli bir atılım olan anayasal monarşinin, meşrutiyetin yıkılması, üstelik Abdülhamit’in seleflerinin akıbeti ve ona yapılan suikast yüzünden evhamının paranoya boyutlarına ulaşması toplumsal hayatı etkilediği üzere sanatı da etkilemiştir. Tanzimat’ın ikinci periyoduyla birlikte toplumcu sanatın ötelenmesi, Batı’yı ve Batı sanatını iyi bilen edebiyatçıların yetişmesi ve Abdülhamit periyodu tesiriyle artan şahsi buhranlar Servet-i Fünûn kuşağını hazırlamış, bu jenerasyonun tahminen de ismini en çok duyuran şairi, mecmuanın başyazarı Tevfik Fikret olmuştur.

Bütün Yapıtları, Tevfik Fikret, 1792 syf., Yapı Kredi Yayınları, 2022.

Tevfik Fikret 24 Aralık 1867 yılında İstanbul’un Kadırga Limanı’nın Bostan-ı Âli mahallesinde doğdu. Onun doğumundan sonra babası Hüseyin Efendi ailesini Aksaray Ağa Yokuşu’nda inşa ettirdiği konağa geçirdi. Sıbyân mektebinin akabinde Mahmûdiye Vâlide Rüşdiyesi’ne devam etti ancak 93 Harbi nedeniyle bu rüştiye göçmenlere tahsis edilip okul kapatılınca Mekteb-i Sultânî’ye kaydedildi. Lakin daha on iki yaşındayken annesi Hatice Refia Hanım hac ziyaretinde koleradan vefat etti. Tevfik’le büyük yengesi Naime Hanım ilgilenmeye başlasa da babası onu okulun yatılı kısmına yazdırdı. 1888 yılında yirmi yaşında liseyi birincilikle bitiren Tevfik Fikret iki sene sonra dayısının kızı Nâzıma Hanım ile büyüklerin vasıtasıyla evlendi. Beş yıl sonra, 1895 yılında onun edebi hayatını da büyük ölçüde etkileyecek olan oğlu Halûk doğacaktı. Lakin yeniden evlendiği sene yüksek memuriyet vazifelerinde bulunan babası Hüseyin Efendi jurnallenerek Hama mutasarrıflığın sürüldü. Hüseyin Efendi’nin sonraki on dokuz yıllık hayatı imparatorluğun Doğu bölgelerinde sürgün vazifeleriyle geçecek ve oğlunu tekrar göremeyecekti. Şair küçük yaşta öksüz kaldığı, babası da daima uzak bölgelerde çalıştığı ve yanına gelemediği için hassas ve içine kapanık bir mizaca sahip oldu. Öğretimine, kısa süren katiplik hayatından sonra müdürü olacağı Galatasaray Sultanisi’nde devam etmesi onun hayatını derinden etkileyecekti zira Fikret hem çok çalışkan bir öğrenciydi hem de edebiyat ve resme meraklıydı. Her ne kadar okuma ve yazma derslerinde daha parlak olsa da önceleyin onda Şeker Ahmet Paşa’dan aldığı derslerle fotoğraf merakı baş göstermişti. Gerçekten ileriki yıllarda Fikret Parnasizmden, Parnasçı şairler ortasından da en çok François Coppée’den etkilenecekti. Bir yandan da kartpostalların, fotoğrafların altına şiir yazma geleneğinden hoşlanacak, bu teknikle birlikte fotoğraf ve şiiri tek potada eritmeye çalışacaktı. Onda şiirin fotoğrafın önüne geçmesi eski-yeni çatışmasını temsil eden edebiyat öğretmenleriyle tanışmasıyla başladı. Hacı Zihni Efendi, Muallim Feyzi Efendi, Muallim Nâcî, Pir Vasfî üzere eski geleneği ya da neo-klasisizmi savunan öğretmenlerden ders alan Fikret’in asıl benimsediği öğretmeni Recaizâde Mahmut Ekrem Beyefendi oldu. Böylelikle Ekrem Bey’in gençleri teşvikiyle bir ortaya gelen kısa vadeli bir edebi atılım olan Servet-i Fünûn’un oluşum evresinde mecmuanın yazı işleri müdürlüğü vazifesini üstlenecekti. Mecmua 1901 yılında kapandığı vakit Âşiyan’da inzivaya çekilecek ve yalnızca Robert Kolej’deki öğretmenlik misyonunu sürdürecekti. Öte yandan Servet-i Fünûn’dan sonra yazdıklarının hepsinin toplumcu şiir dairesine girdiğini de eklemeli. Yazın hayatına 1883 yılında “Mehmet Tevfik” imzasıyla Ahmet Midhat Efendi’nin Tercümân-ı Hakîkat gazetesinde “Bir Feylesofun Dünyaya Son Nazarı” başlıklı manzumesiyle başlayan, bundan birkaç ay sonra tekrar tıpkı gazetede “Tevfîk” imzasıyla Victor Hugo’dan “Yalnız İdim!” isimli manzum bir çeviri yaparak devam eden Fikret’in 1915 yılındaki vefatına kadar edebi izleğine bakmak gerekirse Ekrem Bey’le tanışana kadar eski geleneğe yakın durmuş, Ekrem Bey’le tanıştıktan sonra onunla birlikte yenilikçi bir çizgiye kaymış ve periyodun öbür büyük ismi Abdülhak Hamit Tarhan’dan etkilenmiştir. Hakikaten etkilendiği her iki isme de nazire yazdığını belirtmeli. Fransız edebiyatında ise Coppée’yle birlikte Alfred de Musset’den etkilendiği söylenebilir. Böylelikle, fotoğraf sanatıyla kol kola bir gerçekçilikten ve yer yer mistik bir romantizmden ilham almıştır. Yeniden de Fikret’in poetikası hakkında genel geçer temalardan bahsetmek sıkıntı olacaktır zira karamsarlık, hayal-hakikat çatışması, melankoli, inanç krizi, optimistlik, tabiat, merhamet, karamsarlık, tabiat ögeleri, otobiyografik çizgiler ve daha birçok ögenin yer aldığı şiirlerinde süreğen bir izlek yoktur. Genel kabul, onun çocukluğunda gelişen içe kapanık mizacından, Âşiyan’daki inzivasından hareketle şiirlerindeki ortak noktanın karamsarlık olduğudur. Meğer, denizi mavi bir göze benzeterek bu gözün elem dolu yüreğine ağladığını sandığını söyleyen, kendi çevirisini perişan bir şiir olarak gören Fikret, öbür bir şiirinde güneşin parıltısı kararsa da ona göz yummamak gerektiğini, güneşin asla ebediyen sönmeyeceğini zira her gecenin bir gündüzü olduğunu da söyler.

“Zulmün topu var, güllesi var, kal’ası varsa,

Hakk’ın da bükülmez kolu, dönmez yüzü vardır;

Göz yumma güneşten, ne kadar ışığı kararsa

Sönmez ebedî, her gecenin gündüzü vardır.”

Öte yandan şairin “Balıkçılar, Hasta Çocuk, Nesrin” üzere toplumcu şiirlerinin yanında “Millet Müziği, Han-ı Yağma” üzere hiciv dozu yüksek şiirleri, oğlu Halûk’tan ilham alarak yazdığı, onun şahsında çocukların toplumsal-psikolojik durumlarını sorguladığı ve gençlere rehberlik etmeyi amaçladığı şiirler, insanı-insanlık ideasını irdelediği “Promete” üzere şiirleri, şirk ile suçlanmasına sebep olacak “Halûk’un Amentüsü, Tarih-i Kadim” üzere şiirleri de vardır. Hakikaten, “Tarih-i Kadim” şiirine Mehmet Âkif öfkelenerek “Süleymaniye Kürsüsünde” şiirinde direkt Fikret’i maksat alarak “Hiç utanmaz Protestanlara zangoçluk eder!” diye hayıflanmıştır. Bunun üstüne Fikret, “Tarih-i Kadime Zeyl”i kaleme alır. Ek olarak, tüm bunların yanında hece ölçüsüyle çocuklar için “Şermin” isimli bir kitap da kaleme almıştır. Bu bağlamda Fikret’in edebi izleği kitapta Mehmet Kaplan’ın tasnifine uygun incelenmiştir:

1-Gençlik şiirleri (Malumat, Mirsat)

2-Olgunluk çağı

a. Servet-i Fünûn yılları (1896-1901)

b. Servet-i Fünûn’dan II. Meşrutiyet’e (1901-1908(

c. İkinci Meşrutiyet’ten sonra (1908-1910)

3. Son yıllar (1912-1915)

Bu doğrultuda Nâzım Hikmet Polat’ın hazırladığı Tevfik Fikret külliyatı önsöz kısmından sonra “Tevfik Fikret ve Yapıtları Üzerine Kısa Notlar, Edebî Şahsiyetinin Gelişim Safhaları, Fikret’in Türkçeye Yadigârları, Tevfik Fikret Şiirinin Tanıtıcı Vasıfları ve Kaynaklar” başlıklı yaklaşık üç yüz sayfalık detaylı bir kısım içermekte, şairin hayatını, üstteki tasniften hareketle de edebi izleğini tüm veçheleriyle detaylı bir halde ele almaktadır. Bu kısımları takip eden yaklaşık 1500 sayfalık kısım ise “Metinler” üst başlığını taşıyarak şairin manzum ve mensur bütün edebi eserlerine yer verir. Kitabın başlığından anlaşılacağı üzere bu bir eleştirel-basımdır, yani her metin edisyon-kritik sürecinden geçerek en sahih biçimde okura aktarılmıştır. Öteki bir deyişle “Tevfik Fikret-Bütün Eserleri-Eleştirel Basım” onun biyografisini, edebi portresini, ona dair kaynakçayı, özgün görsel materyalle destekleyerek gerek manzum gerek mensur, telgrafına, mektubuna, hatta kitaplarına alınmayan metinlerine varana dek geniş bir antolojisini ihtiva edecek biçimde titizlikle hazırlanmış kaynak bir kitap olarak görülmelidir.

Tüm bunlardan hareketle Tevfik Fikret’i, edebi izleği her ne olursa olsun sorgulayan, beşere ve insanın içindeki cevhere en karamsar anlarında bile bazen pamuk ipliğine bağlı bir formda olsa dahi güvenen bir aydın olarak görmek mümkün. Şairin yayımlanan birinci eseri “Bir Feylesofun Dünyaya Son Nazarı” her ne kadar eski geleneğin izlerini taşıyor olsa da Fikret gençlik yıllarından beri hiçbir vakit felsefi düşünümden vazgeçmemiş, her daim yenilik fikrinin peşinden gitmiş, yaşadığı periyoda, ailevi sıkıntılarına, ferdi buhranına, alıngan ve içine kapanık mizacına karşın daima bir tekâmül fikrinden ayrılmamıştır.

“Kusurum ne? Kuşkuda olmak mı?

Kuşku koşmaktır aydınlıklara hakikat.

İnsan aklıdır eninde sonunda gerçeği bulacak olan.”

Gazete Duvar

hack forum gaziantep escort gaziantep escort